چند نكته درباره وضعيت آينده عراق
وضعيت سياسي عراق قبل و بعد از انتخابات پارلماني اين كشور مسير پر پيچ و خمي را طي كرده است.
شكلگيري ائتلافهاي مختلف، ممنوعيت ورود بعثيها به انتخابات، پيروزي ائتلاف العراقيه متشكل از سنيها و سكولارها، اعتراض ائتلاف بزرگ دولت قانون به رهبري نوري المالكي نخست وزير كنوني عراق و نهايتاً باطل كردن آراي 52 نامزد انتخابات با حكم هيئت تجديد نظر انتخابات، همگي دستاندازهايي است كه روند تشكيل دولت را در اين كشور با مشكل مواجه كرده است.
براي درك بهتر اين موضوع يادآوري چند نكته لازم به نظر ميرسد:
1- با توجه به ساختار جمعيتي كه در عراق وجود دارد، دولت در اين كشور معمولاً يك دولت ائتلافي خواهد بود، چه در دولت گذشته، چه دولت فعلي و چه در دولتهاي آينده نظام حكومتي عراق يك نظام ائتلافي خواهد بود، هرچند شيعيان اكثريت را در عراق دارند و ميتوانند دولت را تشكيل دهند و يا هر گروه ديگري كه بيشترين كرسي رادر پارلمان كسب كند، ميتواند تشكيل دولت دهد اما ساختار سياسي به گونهاي است كه دولت ائتلافي تشكيل ميدهند تا بتوانند عراق را از وضعيت فعلي عبور دهند.
2- دموكراسي در عراق نوپاست، همه اقشار و گروههاي عراقي در مسير دموكراسي تلاش ميكنند و اگر گروهي بخواهد از روند قدرت حذف شود، دست انداز و چالشهاي ايجاد ميكند كه منجر به نا امنيشود. بنابراين واقعيت اين است كه نميتوانند راي ملت عراق را ناديده بگيرند و همه گروهها بايد سهيم باشند، مجلس اعلا و ائتلاف ملي و دولت قانون اكثريت مطلق كرسيها را دارند و نياز به كرسي ديگري ندارند اما اگر تشكيل دولت دهند، حتماً از علاوي هم دعوت مي كنند و نمي خواهند جرياني از قدرت حذف شود لذا هر كدام از ائتلافها بر اساس حجمي كه دارند در دولت آينده سهيم خواهند بود.
3- اين امرذ به واقعيت نزديك تر است كه دو ائتلاف بزرگ شيعه يك ائتلاف واحدي را تشكيل دهند و مامور تشكيل كابينه شوند. اصلاً مشكل اعتقادي ندارند، تنها مشكل به مديريت نوري المالكي در دولت فعلي عراق برمي گردد، ائتلاف ملي به شيوه مديريتي آقاي مالكي اعتراض دارند كه هرچند مسئله فرعي و تاكتيكي است اما خيلي آسان نيست كه مجلس اعلا و صدريها بتوانند از آن به راحتي عبور كنند. در اين حالت چاره اي جز انعطاف در دو طرف ائتلاف شيعيان نيست و بايد مكانيسمي طراحي كنند كه به توافق برسند و مديريت مالكي را در چارچوب قانوني بياورند يا اينكه شخص ديگري را مامور تشكيل دولت كنند، دو ائتلاف بايد چارچوب، روش و يا پروتكلهايي را بنويسند كه بر اساس آن نخست وزير مورد توافق دو جناج را انتخاب كنند، چارچوبي را براي انتخاب نخست وزير طراحي كنند و هر كسي در آن گنجيد، مامور تشكيل كابينه كنند.
4- اگر چنين شود كه دو ائتلاف شيعه يكي شوند، هم مي توانند نخست وزيري را از آن خود كنند هم رئيس پارلمان را انتخاب كنند، طبق قانون اساسي عراق، رئيس پارمان بايد نصف + يك آراي نمايندگان را كسب كند و رئيس جمهور نيز به دو سوم آراي پارلمان نياز دارد، اما شيعيان كه واجد چنين شرايطي هستند، دنبال اين هستند كه هم كردها و هم سنيها در فرايند آينده مشاركت داشته باشند، به نظر مي رسد كه شيعيان و كردها با توجه به تجربه قبلي با هم راحت تر كنار ميآيند تا اينكه با ليست العراقيه تشكيل دولت دهند، كردها نيز گزينه خود را براي رياست جمهوري آقاي طالباني اعلام كرده اند و رياست جمهوري طالباني بيشتر مسجل شده است، تنها گزينه مخالف رياست جمهوري طالباني اين است كه دو ائتلاف شيعه با آقاي علاوي ائتلاف كنند كه اين گزينه بعيد به نظر ميرسد.
5- رياست پارلمان عراق نيز به طور طبيعي به ليست العراقيه تعلق خواهد گرفت و "رافع العيساوي" نيز مورد قبول شيعه و كرد براي رياست پارلمان است، طارق الهاشمي يكي از ديگر گزينههاي ائتلاف العراقيه براي رياست پارلمان است كه شيعيان وي را قبول ندارند، اسامه النجيفي از ديگر گزينههاي ائتلاف العراقيه براي رياست پارلمان است كه بازهم كردها با اين مسئله مشكل دارند بنابراين رياست رافع العيساوي بر پارلمان بيشتر محتمل است كه اگر چنين شود، پيش بيني ميشود دولت آينده عراق، دولتي مورد توافق گروههاي يبشتري به نسبت دولتهاي قبل تشكيل شود.
6- شيعيان به دليل اينكه باهم روي يك ليست مشترك توافق نكردند ، باعث شد كه ليست سنيهاي طرفدار آمريكا و با حمايت كشورهاي عربي ليست اول انتخابات را به خود اختصاص دهند، واقعيت اين است كه شايد سنيها بخواهند ترجيح بدهند در پارلمان نقش معارضان دولت را بازي كنند و اصلاً وارد دولت نشوند، اين واقعتي است كه متصور است.
7- راحت نيست كه بگوييم دولت آينده عراق به راحتي تشكيل ميشود، پيچيدگيهاي آن نسبت به گذشته بيشتر است و قدرت بازيگري احزاب نسبت به گذشته بيشتر شده است، حضور حداكثري اهل سنت در انتخابات پارلماني اخير عراق و كسب پيروزي در اين انتخابات، نشان مي دهد كه آنها قدرت را در همين چارچوب موجود جستجو ميكنند.
