پيچ و خمهاي تشكيل كابينه در عراق
ملت عراق بار ديگر با ارادهاي آهنين آزموني بزرگ را پشت سر گذاشتو حماسهاي ديگر آفريد، كمتر ملتي را ميتوان يافت كه در سايه خمپارهها و خودروهاي بمبگذاري شده و تهديدهاي جاني بتواند حماسه ميليوني بسازد كه در آن مشاركت در سطح عالي باشد و 65 درصد در انتخابات شركت كنند. به هر حال ملت عراق 16 اسفند 88 بار ديگر حماسه ديگري در سرنوشت اين كشور خلق كرد و اكنون وظيفه بر دوش دولت آينده است كه فارغ از گرايشهاي طائفهاي كه بر هيچ كس پوشيده نيست، پاسخ اين ملت را بدهند.
آراء تمام مخالفان دولت در سبد اياد علاوي
مقايسه آمار و ارقام انتخابات گذشته و فعلي حاكي است كه تغيير آنچناني در فرآيند آراء انتخابات پارلماني اتفاق نيفتاد و به طور طبيعي اياد علاوي آراء تمام مخالفان حكومت فعلي را به دست آورد. تغيير اندك در اين انتخابات اينكه جبهه توافق ديگر وجود خارجي ندشت و جبهه حوار الوطني نيز در درون ائتلاف علاوي بود و اين توانست با كسب 91 كرسي بيشترين آرا انتخابات را كسب كند و خود را محق و مامور تشكيل دولت آينده عراق بداند.
اگر ماده 76 قانون اساسي عراق تفسير شود
دادگاه عالي عراق طبق ماده 76 قانون اساسي اعلام كرد كه ائتلاف پيروز و يا فراكسيوني كه قبل و بعد از انتخابات در مجلس اكثريت مييابد، اعم از اينكه يك يا چند جنبش سياسي باشد، ميتواند دولت تشكيل دهد و رئيس جمهور آينده ميتواند فراكسيون اكثريت را مأمور تشكيل دولت كند. بنابراين اگر اين تفسير قانون را پذيرا باشيم، ائتلاف مالكي و حكيم مامور تشكيل كابينه مي شود اما اياد علاوي رئيس ائتلاف العراقيه و طارق الهاشمي اين امر را رد كردهاند و مدعياند كه تشكيل دولت بايد به ائتلاف پيروز واگذار شود.
علاوي با پيچيدگيهاي زيادي براي نخست وزيري روبروست
دو ائتلاف دولت قانون و ائتلاف ملي عراق در حال رايزني براي تشكيل ائتلافي واحد هستند و قرار شده كه 8 نماينده از هر ائتلاف معرفي شوند و همچنين 6 كانديداي نخستوزيري نيز از هر دو ائتلاف به اين 16 نماينده معرفي شوند. 16 نماينده دو ائتلاف موظفند از بين 6 نامزد پست نخستوزيري 2 نفر را انتخاب كنند و به 159 نماينده دو ائتلاف براي رأيگيري معرفي كنند - البته كرسيهاي اين دو ائتلاف به 163 نفر رسيده- هر كدام از اين نمايندهها بالاترين آراء را كسب كرد، نخستوزير معرفي شده اين ائتلاف بزرگ خواهد بود. بنابر اين در يكطرف صحنه دو ائتلاف شيعه در حال همگرايي و ائتلاف واحدي هستند.
در طرف ديگر مسئله، اياد علاوي و ائتلاف العراقيه قرار دارد كه روابطش با حكيم و كردها خوب است ولي با مالكي خوب نيست و دچار مشكلاتي است. اولاً دو ائتلاف را قبول ندارند، دوم اينكه تركيب ائتلاف العراقيه به حالت و اگرايي رسيده و جريانهاي تشكيل دهنده مانند بعثيها، طارق الهاشمي، صالح مطلك و اسامه نجيفي رويكردهاي متفاوت و اولويتهاي مختلفي نسبت به علاوي دارند و شحض علاوي نميتواند نمايندگي اين همه آراء مختلف را بكند.
سوم اينكه براساس ماده 165 قانون اساسي بايد پدر و مادر شخص نخستوزير عراقي باشد كه مادر علاوي لبناني است و تابعيت عراق را نيز نگرفته است. چهارم اينكه اگر علاوي نخستوزير باشد، تكليف رئيسمجلس چيست كه بايد عرب سني باشد، اگر طارق الهاشمي رئيس شود، در اينصورت نخستوزير و رئيسمجلس هر دو از يك ائتلاف خواهند بود كه قابل پذيرش نيست، اگر يك شيعه رئيس مجلس شود، در اينصورت رئيس مجلس و دولت هر دو از شيعيان و كردها هم رئيسجمهوري را دارند پس نقش سنيها چه مي شود؟،بنابر اين دستاندازها و پيچيدگيهاي زيادي در پيش روي فهرست العراقيه و ائتلاف علاوي براي پست نخستوزيري است.
چه كسي نخستوزير آينده عراق خواهد شد؟
پس از انتخاب شخص رئيسجمهور، اگر قانون اساسي عراق تفسير نشود و اياد علاوي به خاطر كسب 91 كرسي مأمور تشكيل دولت شود، وي خود را مطرح ميكند اما به احتمال بسيار زياد نميگذارند كه دولت شيعه به دست علاوي سكولار بيفتد، دو ائتلاف بزرگ شيعه يكي ميشوند و وارد ائتلاف با علاوي نميشوند، علاوي حتي اگر با كردها هم كنار بيايد، 133 كرسي خواهد بود در حاليكه براي تشكيل دولت به 163 كرسي نياز است، حتي اگر 10 نماينده سنيها و 8 كرسي اقليتهاي مذهبي هم به علاوي بپيوندند، باز هم در مجموع 151 كرسي هستند كه نميتوانند مأمور تشكيل دولت شوند. بنابر اين اگر شيعيان وارد ائتلاف با علاوي نشوند، امكان تشكيل دولت براي علاوي نيست، اين امر در حالي است كه قانون اساسي تفسير نشود.
اما اگر قانون اساسي تفسير شود، طبق همان توافق دو ائتلاف بزرگ شش كانديد براي نخستوزيري معرفي ميكنند و 16 نماينده از بين آنها دو نفر را انتخاب كنند و براي رأيگيري نهايي به 159 نماينده دو ائتلاف معرفي ميكنند تا يك نفر شيعه انتخاب شود. نكته حائز اهميت اينكه به ناچار علاوي هم درون اين قالب جاي ميگيرد.
نكات كليدي انتخاب عراق
1 ـ انشقاق بين شيعيان بزرگترين شكستي بود كه متحمل شدند و هم اكنون تلاش دارند با ائتلافهاي بعدي جبران كنند كه چون اتحادها و ائتلافهاي بعدي با وزنكشي همراه است، سختيهاي بيشتري دارد.
2 ـ سنيها در انتخابات اخير به رغم ظاهري پيروز دچار واگرايي شديد شدند، سنيها اسلامگراي مذهبي كه جبهه توافق بود، 6 كرسي كسب كردند، طارق الهاشمي نيز به دليل شعارهاي مليگرايانه 6 كرسي كسب كرد و در مجموع سنيهاي اسلامگرا 12 بيشتر كرسي كسب نكردند، ائتلاف العراقيه نيز 91 كرسي را كسب كرد. بنابراين سنيهاي مذهبي شكست خوردند و سنيهاي مليگراي عربي با طيفهاي گوناگون توانست حدود 85 كرسي را كسب كنند.
3 ـ كردها هم كه به ظاهر خود را پيروز و موثر ميدانند نسبت به دورههاي قبل كرسيهاي آنان كاهش يافت. در دوره قبل از بين 275 كرسي مجلس 58 كرسي داشتند، در حال حاضر كه 325 كرسي است كردها در مجموع 57 كرسي دارند. در دوره قبل طالباني و بارزاني از رهبران فهرست كردستاني 53 كرسي از بين 275 كرسي داشتند اما در اين دوره در بين 325 كرسي فقط 42 كرسي متعلق به آنهاست و يك سوم كرسيهاي كردها در اختيار مخالفانشان است.بنابراين كرسيهاي كردها نيز در اين انتخابات متفرق شد.
4 ـ اگرچه دولت آينده عراق دولتي مركب از چهار ائتلاف بزرگ قانون، ملي، العراقيه و كردها است اما اتفاق مهم انتخابات اين بود كه جريانات لائيك و سكولار سني طرفدار آمريكا به رهبري اياد علاوي كه از چند سال قبل براي بازي در صحنه سياسي عراق تلاش ميكردند، قدرت بالايي به دست آوردند. اين طيف چه مسئوليت دولت آينده را بر عهده بگيرند و چه شريك دولت آينده شود، باز هم در صحنه سياسي موثر خواهند بود. در پارلمان آينده نيز حدود 30 درصد و يا يك سوم كرسيها را در دست خواهند داشت. نبايد از ياد برد در طول 6 الي 7 سال گذشته كه سكولارها و جريانات مليگراي قومي عربي طرفدار آمريكا ترد شده بودند، اما اكنون در حال رشد در قدرت سياسي عراق هستند.
