آن سوی دیپلماسی

نويسنده: جانسون و بلر

مترجم: روح الله قاسميان

اشاره: متن ترجمه شده با عنوان “مواجهه با رسانه هاي خبري” به نوعي بيان كننده نقش رسانه ها در شكل دادن تفكرات مخاطبان آنهاست. از انجا كه رسانه ها يكي از ابزارهاي اصلي در نبرد نرم هستند نويسنده سعي كرده است در قالب دو طبقه بندي “چك ليست سئوالات” و “پروژه نظرات” درباره اخبار رسانه هاي مختلف اعم از روزنامه، نشريه، مجله، راديو و تلويزيون، سايت هاي خبري، خبرگزاري ها و همچنين انواع پاسخ به سئوالات، ذهن مخاطب را درباره نقد اين اخبار آماده سازد تا بتواند در اخبار اين رسانه ها تفكر كند. به عبارتي ديگر نويسنده تلاش كرده تا با ارائه نمونه هايي از طبقه بندي سئوالات، مخاطب را به بررسي بيشتر و تفكر در اطلاعات كسب شده تشويق كند تا بتواند وي را به يك گيرنده بازتاب دهنده و نقاد براي اطلاعات تبديل كند. و بدين طريق به هدف خود در نقد اطلاعات رسانه ها برسند و نواقعيت هاي بيشتري را درك كنند. به نظر نويسنده در اين نگارش، اثرگذاري و نقش رسانه ها در افكار عمومي و تفكر انتقادي مخاطب را جستجو كرده است و قصد داشته با انواع سئوالات و جواب ها ذهن انتقادي خوانندگان را به سمت كشف حقايق سوق دهد. آنچه در پي مي آيد متن كامل اين مقاله با كمي دخل و تصرف است. مقدمه: اطلاعاتي كه در مباحث روزمره مورد استفاده قرار مي گيرد، غالبا اطلاعات بدست آمده از رسانه هايي همچون راديو، تلويوزيون، روزنامه ها و مجلات و سايت ها و خبرگزاري ها است. اما بايد توجه داشت كه رسانه ها به پيام شكل مي دهند. به منظور تفسير آگاهانه اخبار و اطلاعات، نيازمند فهم كلي از چگونگي جمع آوري و گزينش اطلاعات و و آگاهي از سياست هاي عملي و نظري رسانه ها هستيم. لذا اميدواريم بتوانيم با مطلب ارائه شده به شما مخاطبان در نقد اخبار و تفكر درباره آن كمك كنيم. بدين منظور مطالب خود را در2 بخش ارائه كرده ايم. نخست فهرستي از سئوالات كه مخاطب نقاد رسانه نيازمند پرسيدن آنها است و دوم فهرستي از پروژه هايي كه به منظور راهنمايي دقيقتر سما بسوي براي فهم اخبار طراحي شده است. كه به شرح ذيل تقديم مي گردد. ليست سئوالات : در فهرست زير دسته اي از سئوالات مطرح شده و زير هر سئوال خلاصه مختصري از اينكه چرا بايد اين سئوال پرسيده شود، آمده است. شما بايد بتوانيد بعد از خواندن يا مشاهده دقيق يك گزارش به اين سئوالات پاسخ دهيد تا اطلاعات تادرست را نپذيريد. روتيترها، تيترهاي (عناوين) خبر و تصاوير: 1 - آيا ديدگاه ايجاد شده تحت تاثير عنوان گزارش بوجود آمده است؟ آيا عنوان خبر مخاطب يا خواننده را به سوي تفسير خاصي هدايت مي كند؟ اين سئوال بايد پرسيده شود، زيرا روتيترها و تيترها مثل برچسب هستند و خواننده را به سمت خاصي هدايت مي كنند. اگر تيتر شامل كلمه اي با مضمون تراژدي باشد، ما شرح خبر را به منظور شرح يك تراژدي مي خوانيم، گاهي نويسنده سرتيتر مي خواهد بطور عمدي يا غير عمدي ، تحريفي از شرح خبر را ارائه دهد كه با خود متن سازگاري ندارد. عنوان يا تيتر ممكن است تنها به بخشي از خبر توجه كند و به صورت تك بعدي و غيرضروري بخشي از خبر را برجسته كند. مثلاوقتي در تيتر مي خوانيم كه “مهدي هاشمي ممنوع الخروج شد” بي اختيار ذهن ما به سمت علت اين امر مي رود كه چرا نمي تواند از كشور خارج شود ولي در متن خبر مي خوانيم كه شنيده هاي رسانه اي كه منبعي موثق نيستند حكايت از دستگيري اين فرد در اغتشاشات بعد از انتخابات داشته و هنوز هم هيچ مقام مسئولي اين خبر را تاييد نكرده لذا خبرنگار احتمال داده كه براي انجام مراحل بازجويي ممنوع الخروج شده كه ممكن است واقعيت نداشته باشد ولي تيتر تاثيرگذار است. 2 - عنوان عكس چه تفسيري را ارائه مي كند؟ اگر عكس ها را به تنهايي و يا حتي همراه با گزارش خبري بررسي كنيم، آيا عنوان آنها تاييد مي شود؟ عنوان تصوير و يا عكس هاي خبري مي تواند يك تفسير كاملادرست از واقعه ارائه دهد. به عنوان مثال اگر تصوير تعدادي از كارگران كارخانه اي را نشان دهد و عنوان تصوير هم اين باشد كه “ شورش اعتصاب كنندگان كارخانه”، ممكن است خواننده چنين برداشت كند كه تصوير مربوط به شورش است، نه تصوير عده اي از كارگران كارخانه، يا مثلاتصوير يك هواپيماي آمريكايي جنگي با تعدادي موشك پرتاب شده در مانور نظامي در آب هاي درياي سرخ را نشان دهد و عنوان تصوير هم اين باشد “حمله موشكي آمريكا به مناطق قبايلي پاكستان”، ممكن است خواننده برداشت كند كه تصوير مربوط به حمله است نه مانور نظامي آمريكا. كامل و جامع بودن خبر completeness( ) :1 - آيا گزارش، كامل، واضح، منسجم و داراي ارتباط و نتيجه منطقي است؟ آيا تناقضات، آشفتگي ها، ادعاها و سئوالات بدون پاسخ وجود دارد؟ اين سئوال بدين دليل پرسيده مي شود كه اگر گزارش هاي خبري معمولابا عجله گردآوري و نوشته مي شوند، يكپارچگي و كامل بودن گزارشات، معمولابر اثر اين عجله آسيب مي بينند. حتي ممكن است زماني كه خبرنگار و يا نويسنده شرح خبر را مي نويسد، آن رويداد پايان نيافته باشد. بخش هايياز گزارش ها نيز ممكن است دست دوم باشد و از منابع ديگري گرفته شده باشد. همچنين ممكن است منابع مختلف، گزارشات متعارضي عرضه كنند. مثلاوقتي تنها با شمارش10 درصد آراء انتخابات رياست جمهوري گزارش مي دهيم كه “موسوي از ساير رقبا پيشي گرفت”، درحاليكه هنوز90 درصد آراء باقي مانده است در واقع در ذهن مخاطب تاثير گذاشته ايم. 2 - آيا در گزارش و اصطلاحات فني و يا اطلاعات آماري كه شما بطور كامل متوجه نمي شويد، وجود دارد؟ گزارشگران گاهي با اصطلاحات تخصصي رو به رو مي شوند كه معني آنها را نمي دانند. بنابراين شرح آنها را بخاطر مشكل بودن حذف مي كنند و يا ممكن است فرض كنند مخاطبينشان اطلاعات كافي درمورد موضوع دارند. همچنين ممكن است عمدا از اصطلاحات فني و پيچيده استفاده كنند تا مخاطب را بصورت ناخودآگاه تحت تاثير ظاهر علمي سخن خود قرار دهند. مثلامسئولي قصد دارد كه آمار بيكاري را در كشور پايين نشان دهد و يا نرخ تورم را بيان كند، وي اين كار را با استفاده از نمودار و جدوال مستند بيان مي كند و مخاطب نيز كه با اين نمودارها آشنايي ندارد، خيلي راحت مي تواند تحت تاثير قرار بگيرد و يا كلارد كند. به هرحال اطلاعات آماري در ذهن مخاطب نقش موثري دارد. 3 - از آنجايي كه مخاطبين و شنونده ها تمايل دارند بفهمند واقعا از گزارش، چه چيزي و چه اندازه ياد گرفته اند، سئوال سومي هم پرسيده مي شود كه آيا شما يك تصوير كامل منطقي از رويدادها داريد؟ اگر چنين است آيا مي توانيد براي ديگري رويدادها را توصي كنيد؟ بنابراين خواننده بايد اين پيش فرض را در ذهن خود داشته باشد كه گاهي اوقات ممكن است اطلاعات ارائه شده محدود، جزئي و مغرضانه باشد و براي فهم رويدادهاي گزارش شده بايد در پي گلچين كردن گزارشات خبري باشند. مانند آنچه “رويترز” و يا “تلويزيون بي بي سي” از حوادث بعد از انتخابات رياست جمهوري دهم در ايران مخابره مي كردند كه گاهي اوقات تنها در حد10 درصد واقعين بود و مابقي گزارش را تفسير مغرضانه خود بيان مي كردند و يا نوع نگاه آنها به قتل ندا آقا سلطان كه گزارش هاي كاملاهدفمند ارائه مي كردند كه لازم بود مخاطبان به گزارش هاي نيروي انتظامي، قوه قضائيه و ديگر ارگان هاي مربوطه در ايران نيز توجه مي كردند. منابع خبر sources() : 1 - منبع يك گزارش چيست؟ اطلاعات يك روابط عمومي، يك كنفرانس خبري، يك مصاحبه با مقام رسمي يا يك خبر فاش شده كه منبع آن يك خبرگزاري يا روزنامه و يا سرويس خبري شبكه تلويزيوني است؟ سازمان هاي بزرگ، اتحاديه ها، بخش هاي دولتي، موسسات، يك مسئول روابط عمومي دارند. وظيفه روابط عمومي ، نوشتن خبر و تنظيم ان براي حداكثر منافع و علاقمنديها و انتشار آن در سطح عمومي است. اغلب اين رويدادهاي منتشر شده، بدون اينكه صحت وسقم آن بررسي شود و يا فقط با اندكي بازنويسي در رسانه ها قرار مي گيرد. اخبار منتشر شده از كنفرانس ها مي توانند به صحنه اي براي مديريت اخبار، منحرف كردن توجهات و يا مبهم كردن فضا تبديل شوند. افشا سازي ها اغلب در جهت خدمت به منافع سياستمداران، احزاب و يا گروه ها مي باشد نه خدمت به منافع عمومي. مثلابيانيه هايي كه درباره تقلب در انتخابات رياست جمهوري دهم منتشر شد، نه تنها براي منحرف كردن افكار عمومي و در راستاي منافع حزبي بود بلكه بعد از جريان محاكمه سران اغتشاشات بي پايه بودن آن اثبات شد. خبرگزاري ها هم غالبا از معرفي منابع خود اجتناب مي كنند. مثلاوقتي خبري به نقل از يك منبع آگاه و يا مقام مسئول منتشر مي كنند. همچنين خبرگزاري هاي خارجي اخبار را بر اساس منافع ملي خود مي نويسند. مانند آنچه خبرگزاري فرانسه از دادگاه هاي اخير سران آشوب در تهران منعكس كرد كه از جملاتي مانند صحنه سازي و اعتراف تحت فشار در گزارش هايش استفاده مي كرد. 2 - آيا گزارش از مشاهدات شخصي گزارشگر است؟ اين سئوال از آن جهت بايد پرسيده شود كه گزارش برخي رويدادها ممكن است برپايه شايعات، باورهاي غلط و يا پيش داوري هاي سياسي باشد. مثلابا ديدن صحنه آتش زدن يك اتوبوس در يك خيابان تهران گزارش دهد كه “اغتشاش و آشوب تهران را فرا گرفت”. يا وقتي كه گزارشگران در يك حوزه فعاليت مي كنند در طول سالها روابط صميمانه با كساني كه اطلاعات ارائه مي دهند، رابطه برقرار كرده و ممكن است باعث شود نتايج گزارش با سانسور يا جانبدارنه ارائه شود. مانند آنچه برخي خبرنگاران حوزه ورزش در روزنامه ها از تيم ها و يا بازيكنان ارائه مي كنند كه بلافاصله تكذيب مي شود. پيشينه خبر background( ) : 1 - اينكه رويداد اتفاق افتاده چه ارتباطي با وقايع اخير دارد؟ آيا ادامه رويدادهاي قبلي و يا در واكنش به آن است يا نه؟ چرا كه اغلب زمينه وقايع به دوران اخير باز مي گردد. مثلاوقتي گزارش مي زنيم كه “نيروهاي آمريكايي از شهرهاي بغداد خارج شدند” در ذيل اين گزارش، پيشينه حضور آنها در عراق و همچنين توافقاتي كه روساي جمهور آمريكا و عراق بر اساس توافقنامه امنيتي مبني بر خروج از عراق پذيرفته اند نيز ذكر مي كنيم. اين امر در واقع به خواننده كمك مي كند كه علل اصلي اين رويداد را بيشتر درك كند. 2 - چرا اين رويداد اكنون گزارش شده و اصلاچرا گزارش شده است؟ گاهي اصل گزارش بخشي از رويداد است. بعضي فعاليت ها زارش مي شوند فقط بخاطر اينكه با افراد بلندمرتبه مرتبط هستند. مثلاوقتي اخبار رئيس جمهور درباره تعيين معاونين و كابينه جديدش را منعكس مي كنيد كه در واقع اين گزارش، شهرت و موعيت آن رسانه را ارتقاء مي بخشد. 3 - آيا گزارش به روز كردن يك رويداد مداوم است يا اينكه شرحي از رويدادي است كه قبلاارائه شده است؟ اغلب مخاطبين با سابقه گزارشات خبري آشنا هستند. اگر چنين نباشد، شما مجبوريد تحقيقاتي را براي فهم گزارش هاي خبري انجام دهيد. تعادل balance( ) : 1 - آيا شرح گزارش به منافع و علايق همه افراد و گروه هاي درگير توجه دارد؟ در بحث ها و گزارشهاي منتشر شده، گروهها و رقبا مي خواهند نظر خود را نسبت به ديگران صحيح جلوه دهند. گاهي گزارشگر فقط به بررسي يك جنبه از نظرات و ديدگاه هاي خاصي مي پردازد و گاهي نيز امكان دسترسي و مصاحبه با تمام رقبا وجود ندارد. به هرحال خواننده نياز دارد به اين حقيقت توجه داشته باشد كه شايد در گزارش ارائه شده فقط يك يا2 ديدگاه از ميان نظرات و چشم اندازهاي بيشمار مورد توجه قرار گرفته است. مانند ديدگاهي كه رسانه هاي اصلاح طلب نسبت به رسانه ملي و گزارش هاي صدا و سيما نسبت به حوادث اخير بعد از انتخابات در ايران دارند. آنها طبق منافع خود گزارش هاي منتشر شده را تفسير مي كنند. 2 - آيا گزارش تمام ابعاد موضوع را بررسي مي كند؟ آيا سعي بر آن است كه مخاطب را به سمت نتيجه اي خاص سوق دهد؟ هر گزارش زوايا و ابعاد خاص خود را دارد. حتي هنر و ذوق گزارشگر و كاربرد كلمات وي بر مخاطب اثر مي گذارد. مانند گزارش بازي فوتبال ايران و استراليا كه گزارشگر با شور و هيجان بر مخاطبين ايراني تاثير گذاشت. و يا گزارش خبر ساعت20:30 كه معمولاپربيننده است. ارتباطات connections( ) : 1 - آيا رويدادهاي گزارش شده شما را مستقيما تحت تاثير قرار مي دهد؟ آيا شما بايد به تحولات بعدي توجه داشته باشيد و دنبال كنيد؟ اين سئوال بايد پاسخ داده شود، زيرا در مقابل وقايع اخير، اخطار داده شده است. بايد از پيش آگاه و آماده باشيم. اگر بتوانيم مفهوم اطلاعات را درك كنيم، مي توانيم براي پيش بيني رويدادها و نتايج احتمالي آن تلاش كنيم و با توجه به گزارش هاي خبري ارزيابي كنيم. مثلااخباري درباره كابينه آينده رئيس جمهور مطرح شده و از طرفي ديگر ما در چهار سال گذشته نوع ارتباط رئيس جمهور با اشخاص را دنبال كرديم كه با اين وضعيت مي توانيم ارزيابي از كابينه آينده رئيس جمهور جديد داشته باشيم. 2 - آيا رويدادهاي گزارش شده با رويدادهاي ديگر و يا رويدادهاي مشابه ارتباط دارد؟ آنها از چه چيزي خبر مي دهند و چه چيزي را پيش بيني مي كنند؟ مرتبط كردن تكه هاي اطلاعات دريافتي از رسانه ها به يكديگر، تاحدي به آفرينش و يا تقويت يك تصوير كلي از جهان كمك مي كند يا اينكه تصوير كلي، منعكس كننده يك نظريه، يك تفسير يا يك فهم راجع به جامعه و طبيعت آن است. چه اينكه شما نظريه اي را به عنوان پيش فرض بپذيريد و يا اينكه خودتان نظريه اي را در ذهنتان بوجود بياوريد و در صحنه عمل بكارگيريد، كه در هر دو حالت نظريات را براي ايجاد ارتباط بين دنو رويداد بكار گيريد. اهميت importance( ) : 1 - اهميت وقايع گزارش شده در مقايسه با گزارش هاي ديگر چه ميزان است؟ آيا برجستگي و برتري دارد؟ صحنه اول يا خبر اول در راديو و تلويزيون بايد شامل برجسته ترين خبرها باشد ولي هركس خودش بايد قضاوت كند كه مهمترين خبر چيست؟ بر همين مبنا، گزارش برخي اخبار هم بايد در صفحات آخر باشد. در هر روز سردبيرران رسانه ها، دبيران و خبرنگاران آنها بايد تصميم بگيرند چه وقايعي را پوشش دهند و چگونه انها را عرضه كنند. مخاطب لزوما نبايد موافق تصميم آنها باشد و خود مي تواند درباره اهميت نسبي حوادث روز قضاوت كند. 2 - آيا رويداد به طور انحصاري براي نمايش در رسانه آماده شده است؟ وقايعي نظير كنفرانس مطبوعاتي و يا حتي تظاهرات ها ممكن است ساختگي احساس شوند و اين گمان بوجود آيد كه آنها براي پوشش رسانه اي بوجود آمده اند.(مانند تحويل شنونده به آگهي دهنده ها در تبليغات تجاري.) اين موضوع براي اغلب رويدادهاي ورزشي صادق است. به نظر شما آيا بازي هاي المپيك بدون پخش تلويزيوني قابليت برگزار شدن دارند؟!

ادامه دارد...