با نزديك شدن به زمان انتخابات پارلماني منطقه كردستان عراق و سفير اخير معاون "مسعود بارزاني" رئيس حكومت محلي منطقه كردستان به ايران، تلاش براي بازگرداندن بعثيها به قدرت در آستانه برگزاري رفراندم براي توافقنامه امنيتي آمريكا با عراق و تشديد نا امنيها و گسترش حملات انتحاري، بار ديگر عراق را در راس رسانههاي منطقه قرار داده است. آنچه در پي ميآيد نگاهي به اين تحولات طي چند ماه اخير است.
* توافقنامه امنيتي عراق و آمريكا
موضوع توافقنامه امنيتي از موضوعات مهمي است كه اظهارنظرهاي زيادي پيرامون آن صورت گرفته است، در اين مدت "اوباما" رئيس جمهور آمريكا در سفر به اروپا و عراق و "جوزف بايدن" معاون وي بر اين موضوع تاكيد كردهاند كه آمريكا طبق زمانبندي توافقنامه امنيتي از عراق خارج خواهد شد و مردم عراق نيز هشدار دادهاند كه نيروهاي آمريكايي بايد از عراق خارج شوند.
در رابطه با احتمال مخالفت آمريكا با اجراي همه پرسي پيرامون توافقنامه امنيتي بايد گفت با توجه به اينكه احزاب و جريانات و حكومت عراق از اين توافقنامه استقبال كردهاند، جريان قوي و قدرتمندي نيست كه به مردم القا كند كه با اين همه پرسي مخالفت كنند بنابراين آمريكا از اجراي همهپرسي يا از مخالفت مردم با اين توافقنامه هراسي ندارد. شايد صدريها به مخالفت با اين موافقتنامه بپردازند اما آنها در انتخابات استاني 9 درصد آرا را كسب كردند و تاثيرگذاري زيادي در رايگيري براي توافقنامه نخواهند داشت.
اگر همه پرسي برگزار شود احتمال دارد كه همانند دولت، ائتلاف حكيم و عراق واحد، سنيها و كردها همه با اجراي توافقنامه موافقت كنند. با توجه به اينكه اين جريانات اداره امور كشور را برعهده دارند و بر مردم تاثيرگذار هستند، امر تصويب اين توافقنامه با مشكل چنداني روبرو نخواهد بود.
از طرف ديگر از سه ركن مرجعيت، عشاير و سياسيون، مرجعيت در اين موارد دخالتي نميكنند، عشاير هم تحت تاثير سياسيون هستند و سياسيون نيز همانطور كه اشاره شد با اين توافقنامه موافق هستند. با راي مثبت مردم عراق به اين توافقنامه تا سال 2011 مفاد آن قابل اجراست و اگر با آن مخالفت كنند از زمان ارسال نامه مخالفت حكومت عراق با اين توافقنامه كه بعد از انتخابات ماه هفتم سال ميلادي است، آمريكا يك سال زمان دارد تا از عراق خارج شود يعني تا 15/7/2010 و در عمل فرق چنداني در مدت زمان حضور نظاميان در عراق نخواهد داشت.
* سفر نوري مالكي به روسيه در مقطع كنوني
روسيه قبل از سقوط رژيم صدام يك بازيگر اصلي در همكاري با اين رژيم بود. در فرايند تحولات جهاني هم روسيه تاثيرگذار است. از دلايل مهم سفر نوري مالكي به روسيه ميتوان به دو موضوع قراردادهاي اقتصادي و عمدتا نفتي و خريد سلاح اشاره كرد.
نوري مالكي و عراق در تلاش هستند تا خود را از سلطه آمريكا و سپس همپيمانان اروپايي او همچون فرانسه، انگليس و آلمان خارج سازند. ارتش عراق در گذشته، صنايع نفتي و صنايع سيمان اين كشور وابسته به روسيه بوده است.
نوري مالكي با اين ديدار اولاً باب ورود سياسي روسيه به تحولات عراق را باز كرد و با گفتگو پيرامون بحثهاي اقتصادي خصوصاً بررسي مجدد توافقنامههاي اقتصادي سابق كه عمدتاً نفتي هم هستند، احتمال تاييد بسياري از آنها را محيا كرده است.
بايد يادآوري كرد كه روسيه 9/12 ميليارد دلار از عراق طلبكار است بنابراين براي تسويه اين بدهيها يكسري امتيازات و قراردادهايي منعقد خواهد شد. از طرفي آمريكا تلاش ميكند تا ساختار نظامي عراق غربي و به خصوص آمريكايي شود و نوري مالكي با سفر به روسيه و بستن قراردادهاي نظامي تلاش ميكند از يك طرفه شدن امور نظامي، سياسي و اقتصادي به سمت غرب جلوگيري كرده و با متمايل شدن به شرق توازني ايجاد كند. آمريكا در حال حاضر تلاش ميكند حضور نظامي مستقيم خود را به حضور مستشاري تبديل كند يعني سربازان آمريكايي از اين كشور خارج شوند و كارشناسان نظامي وارد اين كشور شوند و نتيجه اين امر وابستگي نيروي نظامي عراق به غرب خواهد بود.
به نظر ميرسد نوري مالكي در زمان مناسبي سفر به روسيه را انجام داده است و اين موضوع به كم شدن دلايل حضور آمريكا در عراق و در نتيجه خروج سريعتر از عراق خواهد انجاميد. اين سفر را ميتوان سفر توازن ناميد.
* بازگشت بعثيها بر سر قدرت
آمريكا با حضور بخشي از نيروهاي بعثي به قدرت موافق است و اين روند را دولتهاي عربي همچون مصر، اردن و سوريه و حتي امارات پيگيري ميكنند. آمريكا براي جلوگيري از يكجانبهگرايي شيعيان كه در قدرت هستند با ورود بعثيها به ساختارهاي سياسي عراق موافقت كرده است.
آمريكا براي سنيهاي تندرو از طريق عربستان و براي بعثيها از طريق سه كشور مصر ، اردن و سوريه اقدام كرد و در جريان آشتي ملي اين جريانات فشار زيادي به مالكي وارد آوردند بنابراين آمريكاييها موافق بازگشت بخشهاي مياني و پاييني بعثيها به عرصه سياسي هستند يعني همان سياستي كه در افغانستان در حال اجراست. آنها در تلاشند تا طالبان ميانهرو را وارد عرصه سياسي كنند يعني مشاركت دادن نيروهاي مخالف آمريكا ولي نيروهايي كه تكنوكرات هستند و دست به سلاح نميبرند و اين يعني امتياز دادن به بعثيها از جيب ملت عراق.
اين سياست از سال 2006 با گزارش "بيكر هميلتون" با شدت بيشتري در حال اجراست. نوري مالكي در موضعگيريهاي اخير خود صراحتاً با بازگشت بعثيها حتي در ردههاي پاييني دولت نيز مخالفت كرده است.
با توجه به اينكه در بين بعثيها شيعيان نيز وجود داشتند، بازگشت آنها به زندگي عادي و فراهم كردن محيط زندگي ميتواند بخشهايي از مردمي كه راي ندادهاند را به پاي صندوقهاي راي آورد. اين يك كار تبليغاتي - انتخاباتي است كه ميتواند مشكلات عراق را نيز كاهش دهد.
صدريها و حكيم از اين بيم دارند كه با اين اقدام مالكي، او پايههاي نفوذ اجتماعي خود را به جريانات غير انقلابي وصل كند تا در آينده نيازمندي وي از نيروهاي انقلابي و خودي كم شود و هركاري كه ميخواهد بكند.
آما به جرات ميتوان گفت كه نا امن كردن عراق و گسترش خشونت و حملات انتحاري اقدامي براي بازگشت بعثيها به قدرت است كه از سوي جريانات غرب بويژه آمريكا برنامه ريزي شده است.
* تاثير پيروزي ليست مالكي در انتخابات استاني عراق
در انتخابات مجلس اين كشور در دوره گذشته ليست ائتلاف به صورت توافقي بين احزاب و جريانات تقسيم شد اما با پيروزي مالكي در انتخابات استاني سطح، نفوذ و جايگاه وي در كشور مشخص شد بنابراين در انتخابات آينده اگر شيعيان بخواهند ائتلاف كنند بايد آراي 28 درصدي مالكي مورد توجه قرار گيرد و با آراي 10 درصدي حكيم و 8 درصدي صدريها ميزان تقسيم قدرت در اين ليست مشخص خواهد شد.
اگر هم ائتلافي صورت نگرفت پس از راهيابي به مجلس براي تعيين نخستوزير، شيعيان مجبور به ائتلاف هستند و در اين صورت هم باز مالكي اكثريت آرا را در اختيار خواهد داشت و ميتواند به استمرار نخستوزيري خود اميدوار باشد و اصلاحات موردنظر خود را پيش برد، علاوه بر اين تا زمان انتخابات، مالكي 9 استان جنوبي و بغداد را در اختيار دارد و ميتواند مباني فكري خود را تقويت كند.
انتخابات مجلس قرار است كه بين آذر تا دي ماه امسال برگزار شود و تا آن زمان تغيير و تحولات زيادي در عراق رخ خواهد داد كه در ماههاي آينده به روند اين تحولات خواهيم پرداخت.
* انتخاب اياد السامرائي به رياست پارلمان عراق
اياد السامرايي از جبهه سني توافق چند هفته قبل با 153راي به رياست مجلس عراق انتخاب شد و با اين انتخاب بيش از چهار ماه بحث و جنجال بر سر انتخاب رئيس جديد مجلس اين كشور پايان يافت. سامرايي دبيركل حزب اسلامي عراق است كه بزرگترين حزب سني حاضر دولت اين كشور به شمار ميرود.
وي در اولين مصاحبه خود با شبكه آمريكايي "الحره " اظهار داشت كه طي چهار ماهي كه پست رياست پارلمان عراق خالي بود، انتخاب من به اين سمت درچارچوب گفتوگوهاي ملي صورت گرفت و حتي نيروهاي سياسي كه مخالف نامزديام به اين سمت بودند از اين انتخاب استقبال كردند.
وي با صراحت اعلام كرد مه هيچ توطئهاي براي مخالفت با دولت در سر ندارد و كاملا آماده است تا با دولت عراق در راستاي ايجاد عراقي آزاد و دموكراتيك همكاري كند.
هرچند در ظاهر امر همكاري بين جريانات سياسي امري عادي به نظر ميرسد اما با نزديك شدن به زمان انتخابات و همه پرسي درباره توافقنامه امنيتي آنمريكا با بغداد، شاهد افزريش نا امنيها و بي ثباتي رد اين كشور هستيم.
دخالتهاي آشكار غرب و برخي دول عربي منطقه در همكاري با تندروهاي بعثيها و شورشيان در اين كشور، اختلافات را دو چندان خواهد كرد و ملت عراق بار ديگر در برابر آزموني سخت قرار خواهند گرفت.
چند ماه آينده ايام سختي براي عراق خواهد بود كه مسئولين عراقي ميبايست با هوشياري كامل از بحران عبور كنند.
